|
ارگونومی:
(مهندسی فاكتورهای انسانی)
ارگونومی عبارت است از "
علم اصلاح و بهینه سازی" محیط،
مشاغل و تجهیزات به گونهای كه متناسب با محدودیتهای
انسان بوده؛ دو هدف كلی را دنبال میكند:
1- ایمنی و بهداشت
2- تولید و بهره وری
ارگونومی از دو كلمه
ارگو
و نوموس
تشكیل شده به معنی قانون كار.
حال اگر بخواهیم ارگونومی را به زبان سادهتری تعریف كنیم،
اینگونه میگوییم: ارگونومی عبارت است از تلفیق انسان و
ماشین با شرایط زیست به گونهای كه با كمترین ضایعات و
فشار مطلوبترین نوع بازدهی از انسان و ماشین عاید گردد.
سیستم انسان،ماشین:
سیستم انسان، ماشین
(MMS)
سیستمی است فراگیر كه تمامی مسائل بحث ارگونومی را در بر
میگیرد و از چهار پایه اصلی محیط ، مشاغل، تجهیزات و
انسان تشكیل شده است.
1- محیط؛ شامل: روشنایی، رنگ، دما، ارتعاش، گردوغبار،
عوامل شیمیایی، صدا.
2- مشاغل؛ شامل: نوع كار، شدت كار، مدت و زمان كار.
3- تجهیزات؛ شامل: ابزار، نشانگرها، اهرمها (پدالها).
4- انسان؛ شامل: جنس، سن، ویژگیهای ابعادی، آگاهی، تجربه،
مهارت، انگیزه، رضایت شغلی.
یكی از عوامل تأثیر گذار بر سیستم انسان،ماشین كه میتواند
راندمان را كم یا زیاد كند عوامل محیطی میباشد. عوامل
محیطی خود به چند زیر مجموعه تقسیم میشوند:
1- عوامل فیزیكی.
2- عوامل شیمیایی.
3- عوامل بیولوژیك.
عوامل فیزیكی
زیانآور:
0 گردوغبار
0 روشنایی
0 سرما و گرما
0 ارتعاش و صدا
هر یك اگر خارج از استاندارد در محیط قرار داشته باشند
میتوانند تأثیر بسزایی در كاهش راندمان كاری سیستم داشته
باشند.
گردوغبار:
تعریف
گردوغبار
به ذراتی جامد ناشی از عملیاتی همچون سایش، خوردكردن،
انفجار و ضربهزدن
گردو غبار
گویند.
از نظر قابلیت نفوذ به سیتم ریوی به دو دسته تقسیم
میشوند؛
دسته اول:
گردوغبارهایی كه قابل استنشاق هستند.
دسته دوم:
گردوغبارهایی كه غیر قابل استنشاق هستند.
اگر ذراتی كه در هوا پراكندهاند قطر ایرودینامیكی كمتر از
5 میكرون داشته باشند؛ میتوانند از جدار ریه عبور كنند و
وارد خون شوند كه بیماریهای زیادی را سبب میشوند. ذرات
كوچكتر از 5 میكرون گردوغبارهای قابل استنشاق هستند. ذرات
بین 5 تا40 میكرون به دلیل عبور نكردن از جدار ریه
نمیتوانند وارد خون شوند لیكن در اثر ته
نشین شدن در كیسههای هوایی و مجراهای انتهایی ریه
میتوانند باعث بیماری شوند.
ذراتی كه قطر آنها بیش از 40 میكرون باشد معمولا توسط
رطوبت داخل بینی و پرزهای ریزی كه در بینی قرار دارند
گرفته شده و اجازه ورود به نای را پیدا نمیكنند در نتیجه
نمیتوانند صدمه چندانی به بدن برسانند.
گردو غبارها بر اساس نوع بیماری كه ایجاد میكنند به دو
دسته تقسیم میشوند:
دسته اول:
گردوغبارهای فیبریوتیك كه دارای الیاف بوده ویا ذرات آنها
مستقیم عوارضی را ایجاد میكنند.
دسته دوم:
گردوغبارهای غیر فیبریوتیك كه به صورت غیر مستقیم عمل
میكنند و در فرد ایجاد آلرژی یا حساسیت میكنند.
به كلیۀبیماریهای ریوی ناشی از گردوغبار كه در محل كار
انسان را درگیر میكند
پنوموكوزیس
میگویند و به بیماریهای شغلی ناشی از گردوغبار كه بر
پوست اثر میگذارند
درماتوكونیوزیس
میگویند.
گردو غبارهای خطرناك برای انسان كه در محیطهای كاری عوارضی را ایجاد میكنند
عبارتند از:
1- آزبست
2- سیلیس
3- آهن
4- زغال سنگ
1- آزبست
این گردو غبارها در صنایع لنت ترمز و نسوز و ایرانیت موجود
است. آزبست در معنای لغوی به معنی فناناپذیر و یا خاموش
ناشدنی میباشد. كه از تركیبات سیلیكاتهای منیزیمی تشكیل
شده و جزء مواد معدنی محسوب میگردد. این ماده در طبیعت
قسمت آزاد وجود داشته و نامهای دوركوهی، پنبه نسوز و یا
آمیانت نیز گفته میشود.
قطر ذرات آزبست حدود یك میكرون و طول بعضی از آنها تا صد
میكرون هم میرسد كه باتوجه به ساختمان بلندو تیزی كه دارد
پس از استنشاق وارد كیسههای هوایی شده و در جدار ریه فرو
میرود. كه در اثر ماندن در مدت زمان طولانی میتوانند
ایجاد سرطانهای مختلف از جمله سرطان پردۀ جنب و یا عوارض
استخوانی و یا بیماری انگشت چماقی میشود.بیماریهای ناشی
از تنفس گردوغبار آزبست را آزبستوزیس میگویند.
2- سیلیس
گردوغبار ناشی از سیلیس بیشتر در صنایع شیشه، كاشی و سیمان
یافت میشود. سیلیس به صورت مولكولی بلوری و یا بدون شكل
وجود دارد. كه در اثر استنشاق اگر به صورت آزاد یعنی SIO2
باشد ایجاد سرطان مینماید لیكن در اثر تركیب با مواد دیگر
اگر استنشاق شود فقط جنبۀ انسدادی داشته و مجراهای ریه را
پر میكنند كه در صورت اینكه فرد مدت زیادی را در همان
شرایط كار كند حجم ریۀ فرد كم میشود.
3- آهن
گردوغبار ناشی از سنگ آهن در معادن برای افرادی كه مشغول
به كار هستند ایجاد مشكلاتی را مینماید. كه در اثر طولانی
شدن حضور فرد در مكان مورد نظر به دلیل استنشاق آهن و
تهنشین شدن آن در ریه و در معرض اكسیژن قرار گرفتن ریه فرد
به رنگ قرمز (اكسید آهن) میگردد.
4- زغالسنگ
گردوغبارهای ناشی از زغالسنگ در معادن میتوانند
بیماریهای متفاوتی را ایجاد كنند، كه یكی از آنها كم كردن
حجم ریه میباشد. گردوغبار ناشی از گچ در اثر تنفس عارضۀ
خاصی را ایجاد نمیكند به طوری كه پس از 24 ساعت تا 50% از
گچ استنشاق شده از بدن خارج میگردد.
0 ذرات غیر
فیبریوتیك
- ذرات غیر فیبریوتیك كه ایجاد حساسیت میكند الزاما افراد
نبایستی برای مدت زیادی در معرض گردوغبار حاصله باشند؛
1- پنبه:
كسانی كه در مزارع پنبه كار میكنند در اثر گردوغبار ناشی
از الیاف پنبه ممكن است به بیماری تب دوشنبه (در ایران تب
شنبه) دچار شوند.
2- گندم و جو:
گردوغبار ناشی از باكتریهایی كه برروی گندم و جو رشد
میكنند كه معمولا به هنگام برداشت محصول و یا انبار كردن
آنها به هوا بلند میشوند، در بعضی افراد ایجاد حساسیت
نموده و بیماری به نام تب یونجه را باعث میشود.
3- كتان:
كسانی كه در كارخانههای نساجی كار میكنند ممكن است در
اثر استنشاق گردوغبار كتان به بیماری لینوز دچار شوند.
0 گازها و
بخارات
برخی از آلایندهها به صورت گاز یا بخار در هوای محیط
پراكنده میشوند؛ گازها تركیباتی هستند كه در دمای بحرانی
به صورت مایع نیستتند؛ مثل: منوكسید كربن.
بخارات تركیباتی هستند كه در دمای بحرانی به صورت مایع
وجود دارند؛ مانند: ذرات اسپری شده در هوا.
دمۀ فلزی (Fume) به ذرات فلز ناشی از تسعید بخارات حاصله
از فلزات در حال ذوب شدن با قطرههای 1/0 میكرون را دمۀ
فلزی گویند. جیوه، منگنز و سرب از دمههای فلزی رایج
میباشند. سرب در اثر استنشاق میتواند وارد خون شده و
عوارض خونی (كاهش گلبولهای قرمز) و دردهای سیستم گوارش و
عوارض عصبی؛ مانند: پرخاشگری و تحریك پذیری را ایجاد كند.
|
